محمد توفيق أمات فامسير https://orcid.org/0009-0005-1689-7179
فيصل أحمد شاه https://orcid.org/0000-0003-4196-575X
نور عزام خير محمد إثنين https://orcid.org/0000-0001-5279-7777

الملخص

ملخص البحث


أهداف البحث: يتناول هذا البحث الفكر القرآني في ماليزيا، الذي تجدد منذ ثمانينيات القرن الماضي وتوسّع عبر وسائل التواصل الاجتماعي، وتبيّن أنّ المشكلة ما زالت قائمة رغم الجهود المبذولة. وتقترح الدراسة منهج الوسطيّة بوصفه بديلًا متوازنًا لتحقيق تفاعل أكثر فعاليّة مع هذه الفئة.


منهج البحث: يعتمد البحث المنهج النوعي، من خلال توظيف التوثيق، والملاحظة، وتحليل المحتوى. تمثّلت البيانات الأولية في كتابات المنتمين إلى التيار القرآني، مدعومة بالأدبيات العلمية ذات الصلة. واستُفيد من المعطيات المستخلصة من الملاحظة المباشرة وجلسات الحوار مع أفراد يميلون للفكر القرآني، وذلك للإسهام في بناء إطار أوّلي قائم على مبدأ الوسطية في منهجية التعامل معهم.


النتائج: تبيّن أنّ إنكار القرآنيين للحديث يتأثر بالفكر الاستشراقي، وضعف الثقافة الدينية، والنزعة إلى التفكير التبسيطي، التي تعززها المجتمعات الإلكترونية. ويُظهر البحث أنّ المنهج الوسطي القائم على الحكمة والرحمة والتدرّج في الإقناع، أكثر فاعلية من أسلوبي التشديد أو التساهل. ويخلص إلى أنّ التعامل مع القرآنيين يتطلّب الصبر والإخلاص والتوازن في الحوار.


أصالة البحث: يقترح البحث إطارًا مفاهيميًا معاصرًا خاصًّا بالسياق الماليزي، ينقل التعامل مع القرآنيين من الجدل والمواجهة إلى دعوة رصينة قائمة على المنهج الوسطي، ويقدّم إرشادات عملية للدعاة والمؤسسات الدينية. ويوصي البحث الدراسات المستقبلية ببحث مواقف العلماء الكلاسيكيين من الجماعات المنحرفة، واختبار هذا الإطار ميدانيًا عبر المقابلات ودراسات الحالة.

المقاييس

يتم تحميل المقاييس...

##plugins.themes.bootstrap3.article.details##

الكلمات المفتاحية

القرآنيون
إنكار الحديث
الوسطية
الدعوة

المراجع
Abd. Rahman, Mohd. Muhiden. “Pandangan Orientalis Terhadap al-Hadith dan Jawapannya dari Perspektif Islam.” Jurnal Usuluddin 5 (1997). https://doi.org/10.22452/usuluddin.vol5.7
Abdul Ghani, M.Z. Don, A., & Osman, K. “Keistimewaan dan Ciri-Ciri Wasatiyyah Dakwah.” In Dakwah dalam Pelbagai Dimensi, edited by Abdul Ghafar Don and Ahmad Irdha Mokhtar. Bangi: Jabatan Pengajian Dakwah & Kepimpinan, Universiti Kebangsaan Malaysia, 2017.
Afwadzi, Benny. “Epistemologi Inkar al-Sunnah: Telaah Pemikiran Kassim Ahmad.” Al-Furqan: Jurnal Ilmu al-Qur’an dan Tafsir 1, no. 2 (2018).
Ahmad Shah, F. Kaedah Tepat Memahami Hadis. Kuala Lumpur: Universiti Malaya Press, 2023.
Aini, Z., Zarrina, C., & Zulkifli M. “Pendekatan Dakwah al-Wasatiyyah.” Afkar 20, no. 1 (2018).
Alavi Mehr, Husayn, & Fathi, Mahdi. “Challenges of the Quranists’ Intellectual Foundations.” The Quran: Contemporary Studies 1, no. 1 (2022).
al-Baghawī, Abū Muḥammad al-Ḥusayn ibn Masʿūd. Maʿālim al-Tanzīl fī Tafsīr al-Qurʾān (Tafsīr al-Baghawī). Edited by ʿAbd al-Razzāq al-Mahdī. Beirut: Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī, 1420H.
–––. Sharḥ al-Sunnah (in Arabic). Edited by Shuʿayb al-Arnaʾūṭ and Muḥammad Zuhayr al-Shāwīsh. 2nd ed. Damascus and Beirut: al-Maktab al-Islāmī, 1983/1403H.
al-Dimashqī, ʿAbd al-Raḥmān ibn Abī Bakr al-Ṣāliḥī. al-Kanz al-Akbar min al-Amr bi al-Maʿrūf wa al-Nahy ʿan al-Munkar. Edited by Muṣṭafā ʿUthmān Ṣamīda. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, 1996/1417H.
al-Ghazālī, Abū Ḥāmid Muḥammad. al-Iqtiṣād fī al-Iʿtiqād. Edited by Anas al-Sharafāwī. Beirut: Dār al-Minhāj, 2021.
Ali, A.M.M. “Ittijāhāt al-Qurʼāniyyīn wa al-ʻAqlāniyyīn fī al-ʻAṣr al-Ḥadīth fī Inkār al-Sunnah.” (in Arabic). Majallat Dirāsāt al-ʻArabiyyah 51, no. 3 (2025).
Ali, Izwan Mohd et al. “Kassim Ahmad dan Pemikiran Anti Hadis.” Jurnal al-Anwar 7, no. 1 (2019).
al-Khayr Ābādī, Abū al-Layth. Ittijāhāt fī Dirāsah al-Sunnah Qadīmuhā wa Ḥadīthuhā. Selangor: Darul Syakir, 2005.
Almajeedy, A.M. "Structural and Thematic Coherence in Qur’ānic Sūrahs (Taswīr): A New Domain in Qur’ānic inimitability (Sūrat Al-Nisā’ as a model)," Journal of College of Sharia and Islamic Studies 40, no. 1 (2022). https://doi.org/10.29117/jcsis.2022.0321
Al-Qaḥṭānī, Mar’ī bin Muḥammad ʿĀʾiḍ. “Mawqif al-Qurʼāniyyīn min al-Rasūl.” Majalah al-Andalus li al-ʻUlūm al-Insāniyyah wa al-Ijtimāʻiyyah 10, no. 85 (2023).
al-Qarḍāwī, Yūsuf. al-Khaṣāʾiṣ al-ʿĀmmah li al-Islām (in Arabic). Cairo: Maktabah Wahbah, 2003.
al-Qurṭubī, Abū ʿAbd Allāh Muḥammad ibn Aḥmad. al-Jāmiʿ li-Aḥkām al-Qurʾān. Edited by Aḥmad al-Bardūnī and Ibrāhīm Aṭfīsh. 2nd ed. Cairo: Dār al-Kutub al-Miṣriyyah, 1964.
al-Ṭabarī, Abū Jaʿfar Muḥammad ibn Jarīr. Jāmiʿ al-Bayān ʿan Taʾwīl Āy al-Qurʾān. Edited by ʿAbd Allāh ibn ʿAbd al-Muḥsin al-Turkī. Cairo: Dār Hajr, 2001/1422H.
Amat Famsir, M.T., & Ahmad Shah, F. Pemikiran Liberal dalam Kritik Matan Hadis: Di Mana Silapnya? Kuala Lumpur: Universiti Malaya Press, 2024.
Amīn, Aḥmad. Fajr al-Islām. Windsor: Muassasah Handāwī, 2017.
Armayanti, D., & Zulhidah. “Inkar Sunah: Asal Usul dan Perkembangan Pemikiran Inkar Sunah di Dunia Islam.” Tashdiq: Jurnal Kajian Agama dan Dakwah 2, no. 1 (2023).
Asrār, ʿAbd al-Munʿim ʿAbd al-Ghafūr. “Ḍawābiṭ li-Ahl al-Sunnah wa al-Jamāʿah fī al-Taʿāmul maʿa Ahl al-Ahwāʾ wa al-Bidaʿ.” Majallat Abḥāth, no. 14 (April–June 2019).
bin Azhar, M. N. Facebook post, May 31, 2024. https://www.facebook.com/share/v/mh77yMaDAs6FVMqh/?mibextid=oFDknk
bin Usman, Abur Hamdi, & binti Gasmin, Norhamizah. “Golongan Quraniyyun: Implikasi terhadap Pemikiran Masyarakat Islam.” In e-Proceeding of 3rd INHAD International Muzakarah & Mu’tamar on Hadith (IMAM 2018). Kajang, Selangor: Hadith Research Institute (INHAD), International Islamic University College Selangor, 2018.
Darussamin, Z. “Kassim Ahmad Pelopor Inkar Sunnah di Malaysia.” AlFikra: Jurnal Ilmiah Keislaman 8, no. 1 (Januari–Juni 2009).
Ghawrī, Sayyid ʿAbd al-Mājid. Inkār al-Sunnah Tārīkhuhu wa Firaquhu wa Dawāfiʿuhu. Selangor: Penerbit KUIS, 2016.
Ghazali, Mohd Al’Ikhsan et al. “Strategi Menangani Kemelut Golongan Anti Hadis (GAH).” Sains Humanika 8, no. 3.2 (2016).
Ibn Balbān, Qalā’id al-Iqyāl fi Ikhtisār ʻAqīdah Ibn Ḥamdān ed. ʻAbd Allāh bin Muḥammad al-ʻAbd Allāh. Beirut: Dār al-Minhāj, 2023
Idris, M.A., Muhamad, H., & R. Ibrahim, R. Zirwatul Aida. Metodologi Penyelidikan Sains Sosial. Kuala Lumpur: Universiti Malaya Press, 2018.
Ilahī, Khādim Ḥusayn. al-Qurʼāniyyūn wa Shubuhātuhum ḥawla al-Sunnah. Ṭāʾif: Maktabat al-Ṣiddīq, 2000.
Meerangani, k. A., rosele, m. I. ., & marinsah, s. A. . (2020). "Pendekatan Wasatiyyah dalam Interaksi Inter-Agama di Malaysia: Wasatiyyah Approach in Inter-Religious Interaction in Malaysia." MANU Journal of Humanities 31, no. 2 (2020). https://doi.org/10.51200/manu.v31i2.2420
Nasir, Mohd Norzi et al. “Metode Kassim Ahmad dalam Kajian Hadis: Satu Penilaian dalam Timbangan Metode Ilmiah Ulama Hadis.” Hadis: Jurnal Ilmiah Berwasit 11 (2026).
Nouri, Asma. “Applied Fiqh in Al-Qaraḍāwī’s Thought: An Analytical Study of Its Foundations and Methodology.” (in Arabic). Journal of College of Sharia and Islamic Studies 43, no. 1 (2025). https://doi.org/10.29117/jcsis.2025.0403
Reynolds, Gabriel Said. The Emergence of Islam: Classical Traditions in Contemporary Perspective. Minneapolis: Fortress Press, 2012.
Suliaman, Ishak. “Liberalisme dalam Anti Hadith di Indonesia dan Malaysia.” In Islam Liberal: Isu dan Cabaran, edited by Abdul Karim Ali and Mohd Roslan Mohd Nor. Selangor: Persatuan Ulama’ Malaysia, 2009.
Suparman, Deden. Anti-Hadis dan Engkar Sunnah: Suatu Kajian Perbandingan Antara Malaysia dan Indonesia. Dissertation, Jabatan Sejarah dan Tamadun Islam, 2003.
Yaakob, Omar. “Menolak Penyelewengan Pemikiran Anti-Hadis.” IKRAM, April 21, 2014. Accessed August 10, 2025. https://ikram.org.my/menolak-penyelewengan-pemikiran-anti-hadis
Zmigrod, Leor. “Psychological ‘Signature’ for the Extremist Mind Uncovered.” University of Cambridge. Accessed August 14, 2025. https://www.cam.ac.uk/stories/extremistmind
كيفية الاقتباس
فامسير محمد توفيق أمات, شاه فيصل أحمد, و إثنين نور عزام خير محمد. 2026. "منهج الوسطية في إدارة الحوار مع القرآنيين: دراسة حالة في ماليزيا". مجلة كلية الشريعة والدراسات الاسلامية 44 (2). https://doi.org/10.29117/jcsis.2026.0454.
القسم
الأبحاث باللغة الإنجليزية